srbi i hrvati

29. rujan 2016 ob 15:19 | 25
Milenijumsko prijateljstvo i vekovna mržnja: Srbi i Hrvati, 75 godina posle osnivanja NDH
Zašto se govori o hiljadugodišnjoj mržnji Srba i Hrvata kada istorija do 20. veka ne beleži ozbiljniji sukob ova dva naroda, i kako je moglo da dođe do tako svirepog obračuna sa Srbima u Hrvatskoj kao što je to bilo za vreme Drugog svetskog rata
Datum: 10/04/2016
2 komentara
FACEBOOK
TWITTER
PINTEREST
GOOGLE+
Milenijumsko prijateljstvo i vekovna mržnja: Srbi i Hrvati, 75 godina posle osnivanja NDH

Foto Profimedia

Na Balkanu više nema lidera koji su "faktori mira", što je veorvatno dobro, jer predstavlja neku apsurdnu garanciju da neće biti rata. Ponovno zveckanje diplomatskim oružjem u hrvatskim blokadama pregovora Srbije i EU, prevedeno sa „sve teže razumljivog" hrvatskog jezika moglo bi da se tumači kao još jedna manifesticija uverenja da je mržnja između Srba i Hrvata toliko duboko istorijski ukorenjena i da samo čeka pogodne istorijske okolnosti da ispliva na površinu. Pa makar to bila i neka poglavlja,

Istorija Balkana koja vekove ispunjava ratovima i krvoprolićima, međutim, sve do dvadesetog veka ne poznaje ratove Srba i Hrvata. U istoriografiji, koju pišu zapadni istoričari, to se naziva fenomenom „milenijumskog prijateljstva" - dva naroda koji su vekovima jedni druge nazivali braćom, a onda se samo u jednom veku ubijali do istrebljenja.

Naravno, kako to biva u ratovima, uvek jedan narod „više istrebi" drugi, zbog čega se odnos Srba i Hrvata u 20. veku svodi na odnos pobednik-gubitnik. A u iščekivanju istorijskog pomirenja koji promovišu zvanične politike, postavlja se pitanje gde zapravo leže koreni mržnje Srba i Hrvata? I kako je moguće da iz 19. veka, gde su se dva naroda zajednički borila za svoje ciljeve, u 20. veku to proizvede zločine takvih razmera kakav je bio ustaški genocid u Drugom svetskom ratu?

Prema istoričaru Momčilu Pavloviću, pogrešno je tvrditi da između dva naroda postoji mržnja, ali u delu hrvatske javnosti i političke elite svakako postoji antisrpska frustracija, koja u neredovnim uslovima proizvodi izlive mržnje.

„Srbi i Hrvati nikada nisu ratovali jer Hrvati nisu imali samostalnu državu da bi mogli da ratuju. Hrvatska je postojala kao politički subjekt u okviru jakih evropskih monarhija i u njihovoj vojsci bili egzekutori određene politike. Hrvati i Srbi su 1918. godine imali zajednički interes da sruše Austrougarsku, ali čim su je srušili, tu se zajednički interes završio. Srbi su mislili da su pomogli Hrvatima stvaranjem zajedničke države, a Hrvati su to videli kao stepenik ka osamostaljenju. Treba napomenuti da je Srbija uvek priznavala Hrvatsku posebnost, i tu nema spora. Srbe i Hrvate sem vere ne razdvaja ništa. I tu su generisane sve različitosti. Srbi i Hrvati se ponašaju isto, ne zato što su različiti, nego zato što su isti. Isto se ponašaju u osveti, mržnji, ljubavi", navodi Pavlović.

Kako je onda moglo da dođe do tako svirepog obračuna Hrvatske sa Srbima tokom Drugog svetskog rata?

Kao izvore netrpeljivosti Srba i Hrvata na prostoru današnje Hrvatske istoričari uglavnom navode frustracije u hrvatskom narodu koje su proizašle iz činjenice da su Srbi koji su naseljavali prostore Vojne Krajine imali povlašćen položaj; da su kao vojnici od bečkog dvora dobijali besplatna imanja, nisu plaćali poreze i za razliku od Hrvata, koji su imali status kmetova, nisu odgovarali lokalnim vlastima. S druge strane, Hrvatska je od formiranja Austrougarske bila pod direktnom vlašću Mađara, a u političkoj borbi za svoju samostalnost suočavala se sa mađarskim državnim pravom koje podrazumeva da su Mađari jedini politički narod u Mađarskoj. Po toj analogiji u Hrvatskoj je dominirao stav da Hrvati treba da budu jedini politički narod u Hrvatskoj. To je uverenje koje se održalo do devedesetih, kada je na vlast došao HDZ Franje Tuđmana i iz Ustava Hrvatske izbacio Srbe kao konstitutivni narod.

Dok se u 19. veku formirala ideja o zajedničkom poreklu i jeziku, i kada su hrvatski intelektualci prihvatili jezičku reformu Vuka Karadžića, u periodu pre Prvog svetskog rata očiti su bili i različiti pogledi na pojam Srba i Hrvata kao jednog naroda. Dva najuticajnija političara tog vremena bili su Svetozar Pribićević i Stjepan Radić (kasnije ubijen u Skupštini Kraljevine SHS 1928). Njih dvojica su često zajedno radili na suzbijanju dominacije Beča i Budimpešte. Ali, Radić je bio za narodno jedinstvo koje će polovinu „našega naroda" ujediniti u Habzburškoj monarhiji, u Kraljevinu Hrvatsku, a drugu polovinu u Balkanski savez i to tako „da Habzburška monarhija i Balkanski savez budu najbolji prijatelji".

Pribićević je kao Srbin smatrao da će „Srbi i Hrvati polagati jednako pravo na svaki deo 'naše narodne zajednice', zvao se taj deo Hrvatska i Slavonija, Dalmacija, Istra, Međimurje, Bačka, Banat, Srbija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Stara Srbija ili Makedonija".

Ipak, u nekim hrvatskim krugovima se razvijala mržnja prema Srbima upravo po osnovu koncepcije državnog prava da Hrvati treba da budu jedini politički narod. Jedna od najvažnijih istorijskih ličnosti Hrvatske 19. veka Ante Starčević tako je govorio da Srbe treba staviti van zakona, i da su Slavenoserbi smeće koji su Hrvatsku izdali, i da će je opet izdati, makar na svoju štetu. Zanimljivo da je on, iako rođeni Dalmatinac odrastao na „ikavici", tokom života govorio i pisao na „ekavici". A razlog je bilo suprotstavljanje Vuku Karadžiću i hrvatskim lingvistima koji su „ijekavicu" odabrali kao kompromis zajedničkog jezika.

„Starčević je bio tradicionalista i liberal, a jedina prava nacionalno ekskluzivistička stranka bili su franjevci", navodi Denis Kuljiš, jedan od najpoznatijih hrvatskih novinara i publicista. On ističe da su oni koji su bili antisrpski orijentisani uvek bili marginalizovani na političkoj sceni Hrvatske. „U hrvatskom nacionalnom korpusu uvek je bila dominantna politička skupina koja je bila opredeljena za neki oblik saradnje i zajedništva sa Srbima".

Zapravo, prvi ozbiljan sukob Srba i Hrvata koji je iza sebe ostavio zločine dogodio se za vreme Prvog svetskog rata, kada je Austrougarska objavila rat Srbiji, i preko Drine slala jedinice koju su činili Južni Sloveni. Iako je u sastavu Austrougarske vojske bilo čak i Srba, u ratu su se „iskazale" hrvatske jedinice, kao kao što je bila zloglasna austrougarska 42. „vražja" divizije. Ta jedinica je činila stravične zločine u Mačvi, a između ostalih, u njoj je bio i Josip Broz Tito.

Kuljiš dalje beleži: „U toj vojsci su najviše činove imali Srbi. Kod okupacije Bosne zapovednici su bili Srbi. Austrougarska je stvarala nacije. Izumela je muslimansku naciju i hrvatsku kulturu, a Srbiji je postavila osnove državnosti. Austrija je postavila vođu Karađorđa, koji je bio austrijski vojnik. U vreme Autrougarske nije bilo mržnje između Srba i Hrvata. Bana Jelačića, koji je bio krajinski oficir, postavio je srpski patrijarh. A dominantna politička stranka na prostorima Hrvatske do Prvog svetskog rata bila je hrvatsko-srpska koalicija".

S druge strane, u Hrvatskoj preovladava uverenje da Ante Pavelić nije odraz hrvatskog stava prema Srbima. On ne samo da nije bio uticajna politička figura pre Drugog svetskog rata, već je i Nemcima bio „rezervna varijanta". Ta tvrdnja se ilustruje činjenicom da Ante Pavelić pre rata nikada nije osvojio više od dva odsto glasova na izborima, a pre rata Hrvati su uglavnom glasali za Hrvatsku seljačku stranku, koja je bila u koaliciji sa srpskim partijama.

Srbi nikada, navodi Kuljiš, nisu bili realan politički problem u Hrvatskoj. On ističe da je posle raspada Kraljevine Jugoslavije postojala izvesna doza osvetoljubivosti, koja postoji oprema svim režimima, ali da to nije bilo dominantno. Jednako su "sukobi iskog intenziteta" postojali i za vreme bratstva i jedinstva. Iako je postavljena istorijska ravnoteža: nakon što su Hrvati prihvatili srpskog kralja, Srbi su Hrvata izabrali za svog „najvećeg sina".

Tako se može reći i da se isti osećaj koji su Hrvati imali prema Srbima za vreme Vojne Krajine, u vremenu Jugoslavije razvijao kod Srba prema Hrvatima.

Kako je jednom prilikom zabeležio ekonomista Goran Nikolić statistika je pokazivala da je "takozvani srpski element držan pod kontrolom tako što su mahom hrvatski Srbi birani na funkcije, čak i više nego Srbi iz Srbije". A o dominaciji hrvatsko nacionalnog bića kao nedeljivog, prema istom izvoru, govori i podatak o broju mešovitih brakova u Hrvatskoj koji su bili retkost.

"Oko 95 odsto Hrvatica se udavalo za Hrvate, a samo dve trećine Srpkinja za Srbe", tvrdio je Nikolić.

Danas, dve decenije posle ratova, normalizacija se odvija na nivou običnog sveta. Veliki broj Hrvata Novu godinu dočekuje na beogradskim splavovima. Kada je novinarska ekipa Nedeljnika posetila Vukovar, usred hrvatske kafane kelner nas je popreko pogledao kad smo naručili „ožujsko" pivo. „Zašto pijete 'žuju' kad imamo i 'jelen'?" To je valjda ta normalizaci

Komentari 0

moraš se , ako želiš komentirati

Unesi email osobe kojoj želiš preporučiti ovaj blog.




trajni link



Prijavi se za nastavak

Prijavi se pomoću Facebook-a

Facebook prijava

Prijavi se pomoću Email-a

Zapamti me



Zaboravljena lozinka Registriraj se